ایجاد پتروشیمی دشتستان از جمله اهداف و برنامه هایی است که سالیان متمادی از زبان مسئولین محلی و استانی شنیده شده است؛ خواسته ای که شاید بیش از آنکه مراحل علمی و تحقیقاتی را پشتوانه تحقق خود داشته باشد مسائل و اهداف سیاسی را یدک می کشد. تصمیمات سیاسی و بدون پشتوانه برای ایجاد و توسعه صنایع، هزینه های فرهنگی و زیست محیطی بسیاری را برای جامعه در پی خواهد داشت، تغییر و تحولاتی که موجب دگرگونی های بعضا غیر قابل برگشتی در اکوسیستم و زیست بوم مناطق تحت نفوذ خود خواهد شد و تبعات آن سالیان بعد رخ نمایی خواهد کرد، نمونه بارز این تغییرات را در استان اصفهان و اثرات صنایع ذوب آهن و پالایشگاهی بر کاهش آب های زیرزمینی می توان دید. اما اینکه ایجاد پتروشیمی برای شهرستان دشتستان چه منافع و معایبی را به همراه دارد، موضوعی است که در این نوشتار به آن پرداخته خواهد شد:

 

مزایا

1. ایجاد اشتغال

بطور قطع از جمله مزایای اولیه و پررنگ ایجاد صنایع بزرگ در هر منطقه ای اشتغال زایی مستقیم و غیر مستقیمی است که به همراه خواهد داشت. آمار ایجاد اشتغال مستقیم پتروشیمی دشتستان بین 400 تا 800 نفر بسته به اندازه و بزرگی پتروشیمی و بین 2000 تا 4000 نفر به صورت غیر مستقیم خواهد بود. نکته حائز اهمیت اینکه در صورت توجه ویژه به بومی گزینی در استخدام نیروها، در خوشبینانه ترین حالت چیزی حدود 40 تا 50 % از این سهم به منطقه دشتستان اختصاص خواهد یافت و بر حسب ضرورت سایر نیروها باید از دیگر مناطق کشور جذب شوند، نیروهای متخصص و یا پیمانکاری که از طریق شرکت و یا پیمانکاریها فراخوانده خواهند شد.

2. ایجاد رونق اقتصادی

حضور یک شرکت صنعتی بزرگ در منطقه که نیروی کار زیاد و گردش مالی بالایی به همراه دارد باعث ایجاد جریان مالی گسترده و بازار خرید و فروش جدیدی می شود که این بازار و گردش مالی جدید منافع زیادی را برای تمامی ساکنین و بازار اقتصادی منطقه به همراه خواهد آورد.

 

معایب

1. آلودگی شدید زیست محیطی

صنایع شیمیایی، پیشتاز در ایجاد آلودگی زیست محیطی محسوب می شوند، سیستم Flaring(مشعل ها)، پسماندها و نشتی های ناخواسته از موارد قابل توجه و حائز اهمیت در ایجاد آلودگی می باشند. تجربه نشان داده است که صنایع راحت ترین و ارزان ترین راه دفع پسماندها را انتخاب می کنند و مقرون به صرفه ترین راه حل برای پتروشیمی دشتستان نیز با توجه به موقعیت یابی شنیده شده سد رئیس علی دلواری و آبهای پایین دستی برای رها سازی پسماندها خواهد بود. هر چند از سوی شرکت ها ادعاهایی درخصوص تصفیه پسماندها و دوستی با محیط زیست مطرح می شود، اما واقعیت چیز دیگری است. لذا هر گونه آلودگی و پسماند صنعتی که در رودخانه رها شود تا دریا پیش رفته و منطقه زیادی را آلوده می کند، و بدی امر هم این می باشد که تبعات زیست محیطی ایجاد شده بر روی درختان، زمین کشاورزی، آب های زیر زمینی و انسان ها، بعد از چندین سال نمایان خواهد شد.

نکته دیگر اینکه استان بوشهر تقریبا در تمام مناطق بجز دشتستان درگیر آلودگی صنعتی شده است. عسلویه، کنگان و جم که آلودگی های پالایشگاهی و پتروشیمیایی آن بر همگان روشن است؛ شهرستان دیر تا دلوار در انتظار احداث مجتمع های پارس شمالی و سرنوشت عسلویه است؛  بوشهر دست به گریبان نیروگاه هسته ای شده است؛ و شهرستان گناوه و دیلم نیز آلودگی منطقه نفتی امام حسن را دارا بوده و در انتظار ایجاد پتروشیمی گناوه است. در این بین شهرستان دشتستان هم که به لحاظ کشاورزی و فضای سبز در استان شناخته شده می باشد نیز بزودی درگیر آلوده های زیست محیطی و پسماندهای صنعتی خواهد شد!

2. نیاز شدید به آب

صنعت پتروشیمی از جمله صنایعی است که وابستگی شدیدی به آب دارد بخصوص پتروشیمی دشتستان که یکی از محصولات نهایی آن پلی استر می باشد و بستر تولید این محصول نیز آب خواهد بود. (برخی از منابع تولیدات پتروشیمی دشتستان را HDPE یا پلی اتیلن سنگین عنوان کرده اند که باز هم در صرف آب نهایی فرق چندانی نخواهد بود). اما مواردی که در این صنعت نیازمند مصرف آب می باشند:

- خنک کاری تجهیزات(Cooling water)

- تولید بخار(با حجم بسیار بالا)

- آب آتش نشانی

- آب یوتیلیتی (شستشوی تجهیزات و واحد ها)

- آب مصرفی بخش های خدماتی و اداری

- آب های اتلافی(Waste water)

* در صورت تولید برق درون پتروشیمی و عدم استفاده از شبکه برق سراسری مصرف آب چندین برابر معمول خواهد شد.

این حجم آب بصورت روزانه بالغ بر چندصد متر مکعب خواهد شد که اگر در عدد 365 ضرب شود....

لذا به همین دلیل است که برای ایجاد پتروشیمی مکانی در جوار سد و نزدیک به منبع آب دایمی در نظر گرفته شده است. با این اوصاف حجم بالای آب مصرفی در اولین گام به زیان کشاورزان مناطق آبپخش، سعدآباد و شبانکاره خواهد بود. مناطقی که برای روزهای گرم تابستان سهمیه بندی آب نخیلات را دارند حال باید ناظر ایجاد شرکتی باشند که بیشترین سهم خواهی را از این آب خواهد داشت.

3. نگاه اقتصادی

از نقاط قوت اقتصاد کشور چین به تولید صفر تا صدی در یک منطقه نام برده می شود، بدین مفهوم که ماده اولیه یک محصول، صنایع تولیدی، صنایع مکمل و پایانه صادراتی همه در یک منطقه تجمیع شده است، این سیاست هزینه ها را بشدت کاهش داده و تولید را اقتصادی کرده است. با این پیش آگاهی سیاست پراکنده سازی صنایع از منظر اقتصاد ملی برای کشور ما قابل توجیه نبوده و اگر قرار باشد در مقیاس جهانی توانایی رقابت پذیری داشته باشیم باید بر سیاست تجمیع صنایع وابسته تکیه کرده و آن را بکار بندیم، در غیر این صورت باید شاهد افزایش هزینه های تولید و پراکندگی آسیب ها و آلودگی های ایجاد شده در بخش های وسیعی از کشور باشیم.

اما بخشی از هزینه هایی که بر بهای تمام شده محصول خواهد افزود:

- هزینه تهیه و انتقال خوراک

- هزینه قطعات تعمیر و نگهداری

- تامین کالاهای واسط (مثل هزینه بسته بندی)

- نیروی متخصص و پروازی

- حضور پیمانکار و شرکت های خدماتی

- دسترسی به زیرساخت ها(دسترسی به آب، برق، گاز، مخابرات و...)

- و هزینه انتقال به پایانه های صادراتی و ارسال به بازار فروش

4. آسیب های فرهنگی

ضربه شدید فرهنگی و جدایی نیروهای کار از اشتغال بومی و حرکت به سمت کارگری صنعتی، آسیبی است که دامن شهرهای صنعتی و پتروشیمایی نظیر ماهشهر و عسلویه و... را گرفته و تبعات چنین تحولات فرهنگی ای برای شهرستان دشتستان نیز در صورت ورود صنایع پتروشیمی دور از ذهن نخواهد بود.

 

چند نکته آخر؛

مشکل استان بوشهر کمبود شرکتهای صنعتی و زمینه اشتغال نیست که مشکل عمده عدم توانایی ما و مسئولین در بکار گماردن نیروهای بومی در این صنایع است.

صنایع پتروشیمی طبق برنامه از عسلویه تا دلوار توسعه خواهند یافت؛ شهرستان دشتستان حکم شش های تنفسی استان را دارد لذا حمایت و نگهداری از این فضا برای نفس کشیدن استان لازم و حیاتی است.

به جای پتروشیمی به پتانسیل بومی منطقه یعنی کشاورزی و صنایع بسته بندی و شیلات بیندیشید، قطعا ایجاد اشتغال بالاتری دارد، به فرهنگ بومی آسیب نمیرساند و زیر ساختهای آن(نخلستان خرما، نیروی کار و...) مهیا است. هزینه ایجاد چندین صنعت بسته بندی بزرگ به مراتب کمتر از ایجاد یک واحد پتروشیمی خواهد بود.

در انتها پیشنهاد می گردد: پتروشیمی دشتستان در منطقه انرژی پارس(شمالی و یا جنوبی) احداث گردد کما اینکه پتروشیمی بوشهر و جم نیز در منطقه پارس جنوبی(عسلویه) احداث شده اند. از مزایا این کار دسترسی آسان به محصول، همجواری با پایانه صادراتی، حذف هزینه های گمرگی، پیشگیری از گسترش آلودگی، فراهم بودن زیرساخت های لازم، حفظ نام دشتستان و سهیم شدن در تامین بخشی از نیروی کار شرکت خواهد بود.

 

عباس صمصامی

دانشجوی کارشناسی ارشد

مهندسی ایمنی صنعتی

نوشته شده: پنجشنبه 3 دی 1394    | توسط: مدیر سایت    | طبقه بندی: یاداشت‌های من،     | نظرات()